ActieABC
Tegen woorden aangelopen die je niet kent? Hieronder vind je op alfabetische volgorde benamingen en hun betekenis die te maken hebben met het opzetten van een actie.
A
Aanplakken
Politieke partijen hebben verschillende mogelijkheden om hun deelname aan verkiezingen onder de aandacht te brengen. Dat kan bijvoorbeeld door het plakken van posters op verkiezingsborden die de gemeente laat plaatsen en op driehoeksborden rond lichtmasten. Maar ook actiegroepen kunnen oproepen voor bijvoorbeeld een bijeenkomst aanplakken op door de gemeente aangewezen plaatsen. De regels hiervoor verschillen per gemeente.
Actief kiesrecht
Het recht om te stemmen tijdens verkiezingen voor Tweede Kamer, Provinciale Staten, gemeenteraden (plus eventuele stadsdeelraden en deelgemeenteraden) en het Europees Parlement. Alle Nederlanders van achttien jaar en ouder hebben actief kiesrecht. Bij lokale verkiezingen mag bovendien een deel van de in Nederland wonende buitenlanders stemmen. Het gaat dan om burgers van lidstaten van de Europese Unie (EU) en om niet-Nederlanders die ten minste vijf jaar legaal in Nederland wonen. Bij verkiezingen voor het Europees Parlement mogen ook in Nederland wonende burgers van de lidstaten van de EU stemmen.
Actiegroep (of –comité)
Samenwerkingsverband van personen dat zich richt op een bepaald doel. Een actiegroep wordt meestal opgericht wanneer de deelnemers denken gezamenlijk meer resultaat te kunnen behalen. Een actiegroep heeft gewoonlijk een leider die het geheel coördineert, al kunnen bij grotere (bijvoorbeeld nationale) actiegroepen ook meerdere (soms lokale) leiders naast elkaar bestaan. Een actiegroep kan soms uitgroeien tot een grotere sociale beweging.
Afgevaardigde
Lid van een vertegenwoordigend orgaan namens een politieke partij of groepering. Afgevaardigden kunnen leden zijn van de Tweede Kamer, Eerste Kamer, Provinciale Staten, de gemeenteraad of het Europees Parlement.
De invloed die een afgevaardigde op het bestuur heeft, kan zeer groot zijn. Lobbyen bij afgevaardigden op het juiste niveau kan voor een actiegroep een uitstekend middel zijn om zaken voor elkaar te krijgen.
Algemene beschouwingen
Op woensdag en donderdag na Prinsjesdag (derde dinsdag van september), vinden in de Tweede Kamer de algemene politieke beschouwingen plaats, kortweg Algemene beschouwingen. De fractievoorzitters van alle partijen in de Tweede Kamer gaan dan met elkaar en met de minister-president in debat over de hoofdlijnen van het te voeren regeringsbeleid, zoals gepresenteerd in de Troonrede, de Miljoenennota en de Rijksbegroting. Enkele weken later vinden de algemene financiële beschouwingen plaats: dan debatteren de financiële woordvoerders van de fracties en de minister en staatssecretaris van Financiën over het financiële beleid van de regering en de begroting van het ministerie van Financiën.
Meestal lukt het partijen wel om nog wat (onder)delen van het beleid te laten veranderen. Actiegroepen kunnen vlak voor deze periode proberen politici zo ver te krijgen dat ze voor hun zaak willen opkomen bij de Algemene beschouwingen.
Algemene Maatregel van Bestuur
Een AMvB is een door de regering vastgestelde algemene regeling. Meestal is dat een nadere uitwerking van een wet. Een AMvB wordt ingevoerd na (verplicht) advies van de Raad van State; de Eerste en Tweede Kamer hoeven hier niet mee in te stemmen. Een AMvB heeft de vorm van een Koninklijk Besluit en wordt gepubliceerd in het Staatsblad.
Algemene Wet Bestuursrecht (AWB)
Nederlandse wet die de algemene regels bevat voor de verhouding tussen de overheid en de individuele burgers, bedrijven en dergelijke. Dit gebied heet het bestuursrecht.
Allochtonen
Na ten minste vijf jaar legaal in Nederland te hebben gewoond, hebben allochtonen van achttien jaar en ouder stemrecht voor de verkiezing van de gemeenteraad (en eventueel deelraden). Zij kunnen zich ook verkiesbaar stellen.
Burgers van lidstaten van de EU hebben na vestiging in Nederland onmiddellijk actief en passief kiesrecht bij verkiezingen voor de gemeenteraad en het Europees Parlement.
Amendementsrecht
Dit is het recht van de Tweede Kamer om wijzigingsvoorstellen op een wetsontwerp in te dienen. Van dit recht wordt vaak gebruik gemaakt. Als het amendement door de Kamer wordt aangenomen, dan is het ontwerp conform het amendement gewijzigd. Voordat behandeling plaatsvindt kan de minister het amendement echter ontraden of zelfs onaanvaardbaar verklaren. Mocht de Kamer in zo’n geval voet bij stuk houden, dan kan de minister het gehele wetsontwerp intrekken. Ook de gemeenteraad en de Provinciale Staten hebben een amendementsrecht. De Eerste Kamer bezit geen amendementsrecht en kan een wetsontwerp slechts in zijn geheel goed- of afkeuren.
Een actiegroep die de voorstellen van het bestuur wil aanpassen, kan proberen een politicus zover te krijgen dat deze een amendement gaat indienen.
Artikel 19-procedure
Procedure die de gemeente gebruikt om vrijstelling te verlenen aan iemand wiens bouwplan niet in het geldende bestemmingsplan past.
In de nieuwe Wet op de Ruimtelijke Ordening (ingevoerd op 1 juli 2008) heet zo’n procedure ‘projectbesluit’. Het is een verkorte procedure, met minder uitgebreide inspraakmogelijkheden dan bij een verzoek tot wijziging van een bestemmingsplan. Zo kan men geen bezwaar (‘zienswijze’) indienen bij Gedeputeerde Staten. In de praktijk wordt een ‘projectbesluit’ soms misbruikt om snel een bouwplan uit te voeren.
B
Beginselpartij
Partij die zich focust op haar beginselen in plaats van op tijdelijke zaken of deelname aan een regeringscoalitie. Het is een typisch Nederlands fenomeen dat samenhangt met het Nederlandse stelsel van evenredige vertegenwoordiging. Partijen die zich zelf als beginselpartij beschouwen zijn de Partij voor de Dieren en de Staatkundig Gereformeerde Partij.
Begroting en Begrotingsrecht
Recht van de Staten-Generaal (Tweede en Eerste Kamer samen) om samen met de regering de begroting van alle inkomsten en uitgaven van het Rijk voor een bepaald jaar vast te stellen en de bestemming van de uitgaven te bepalen. Na afloop van het begrotingsjaar moet de regering verantwoording afleggen aan de Staten-Generaal over de inkomsten en uitgaven van het Rijk. De Staten-Generaal hebben op het terrein van de begroting dus zowel wetgevende als controlerende bevoegdheden. Het begrotingsrecht wordt ook wel budgetrecht genoemd. Ook de volksvertegenwoordigende organen op gemeente- en provincieniveau hebben het begrotingsrecht.
Dus als je zaken wilt laten uitvoeren dan moet je zorgen dat er geld voor vrijgemaakt wordt in de begroting. Het vaststellen van de begroting is voor actiegroepen dan ook een belangrijk moment.
Bezwaarschrift/beroepschrift
Schriftelijk stuk waarmee een besluit van een bestuursorgaan wordt aangevochten. In de Algemene Wet Bestuursrecht is geregeld waaraan een bezwaarschrift moet voldoen. Een bezwaarschrift tegen een (gemeentelijk) overheidsbesluit wordt ‘zienswijze’ genoemd. Door het indienen van een bezwaarschrift wordt een bestuursrechtelijke procedure begonnen. In deze procedure dient het bestuursorgaan dat het aangevochten besluit heeft genomen, het besluit te heroverwegen op basis van alle relevante feiten en belangen.
Bouwplan
Als je in Nederland ergens iets wil bouwen, moet je er voor zorgen dat het bouwwerk voldoet aan
- de bouwtechnische eisen van het Bouwbesluit
- aan redelijke eisen van welstand
- aan de geldende bouwverordening
- aan het bestemmingsplan
Als je wilt protesteren tegen een bouwplan, heb je de meeste kans op succes als je kunt laten zien dat het plan niet aan die eisen voldoet.
Bij bouwplannen in of nabij natuurgebieden, moet onderzocht worden wat voor effect het heeft op dieren en planten. De resultaten van dit onderzoek worden bij de goedkeuringsprocedure betrokken. Ook moet onderzocht worden of de bodem sporen bevat uit de geschiedenis die interessant kunnen zijn voor archeologen.
Budgetrecht
Zie begrotingsrecht.
Burgemeester
Een burgemeester is de voorzitter van zowel het college van burgemeester en wethouders als de gemeenteraad. In het college heeft de burgemeester stemrecht - zijn stem kan zelfs de doorslag geven als de stemmen van de wethouders staken. In de gemeenteraad heeft de burgemeester geen stemrecht.
Vanouds is de burgemeester de eerstverantwoordelijke voor de handhaving van de openbare orde en veiligheid in de gemeente. Hij is ook het hoofd van de brandweer.
Hoewel een wethouder doorgaans meer feitelijke macht op zijn/haar onderwerpen heeft, kan de burgemeester ook een goede persoon zijn om proberen te beïnvloeden.
Burgerinitiatief
Het burgerinitiatief is het recht van burgers om onderwerpen of concrete voorstellen op de agenda van een volksvertegenwoordigend orgaan te plaatsen. Dat orgaan moet hierover ook een standpunt innemen.
Het burgerinitiatief is een vorm van directe democratie en kan worden beschouwd als aanvulling op het stelsel van representatieve democratie zoals we dat in Nederland kennen. Het belangrijkste doel van het burgerinitiatief is om de band tussen burger en bestuur te versterken.
Voor invoering van het burgerinitiatief is geen wettelijke regeling nodig.
Het burgerinitiatief is zowel op gemeentelijk, provinciaal als landelijk niveau mogelijk.
C
Coalitie
Een coalitie is een verbond of samenwerkingsverband tussen twee of meer (politieke) groeperingen of partijen. In Nederland is een coalitie vrijwel altijd nodig, omdat geen enkele politieke partij over een meerderheid in de Tweede Kamer beschikt en vrijwel ook nooit in een gemeenteraad.
De coalitie heeft de steun nodig van de coalitiepartijen in het parlement.
Het kan dan ook effectief zijn om als actiegroep te proberen juist de coalitiepartijen te beïnvloeden, terwijl de oppositiepartijen het wellicht veel meer met je eens zijn.
College van burgemeester en wethouders
Het college van burgemeester en wethouders (B&W) vormt het dagelijks bestuur van een gemeente. Het college bezit eigen bestuursverantwoordelijkheden, onder meer op grond van allerlei landelijke wetten en regelingen. Daarnaast zorgt het college voor de voorbereiding van zaken waarover de gemeenteraad moet beslissen en voor de uitvoering van raadsbesluiten. De burgemeester wordt benoemd door de 'Kroon', oftewel de regering. Een wethouder wordt door de raad gekozen.
Om het werk van de gemeente te beïnvloeden is lobbyen bij vooral wethouders of eventueel de burgemeester een goede methode. Vaak zullen ze spreekuren hebben waarop je zonder afspraak langs kunt komen. Het is altijd mogelijk om (via hun secretaresse) een afspraak te maken voor een gesprek. Een e-mail of brief sturen kan ook, maar heeft meestal minder effect dan een persoonlijk gesprek.
Commissaris van de koningin
Elke provincie heeft een Commissaris van de koningin (in Limburg ‘gouverneur’ genoemd). Hij is voorzitter van het college van Gedeputeerde Staten (GS) en van Provinciale Staten, maar hij heeft alleen stemrecht in het college van GS (het dagelijks bestuur van de provincie). Daarnaast heeft de Commissaris een aantal wettelijke bevoegdheden, met name op het gebied van rampenbestrijding.
Het kan lastig zijn voor actiegroepen om de Commissaris te bereiken. Het is meestal nuttiger om te proberen om de bevoegde gedeputeerde te beïnvloeden.
Commissie voor bezwaar- en beroepschriften
Onpartijdige provinciale of gemeentelijke hoor- en adviescommissie voor bezwaar- en beroepschriften die zijn ingediend op grond van de Algemene Wet Bestuursrecht of een andere wettelijke regeling.
Commissie(vergadering)
Commissie uit het parlement, Provinciale Staten of gemeenteraad die is ingesteld voor een bepaald onderwerp, bijvoorbeeld onderwijs of economische zaken. In een commissie zijn alle politieke partijen vertegenwoordigd. De leden verdiepen zich namens hun partij in het onderwerp en adviseren de andere leden van hun fractie hierover.
Tijdens commissievergaderingen overleggen de leden met de verantwoordelijke bestuurders (ministers/staatssecretarissen, gedeputeerden of wethouders) over het (te voeren) beleid en over (wets)voorstellen. Dit kan een goed moment zijn voor actievoerders om, bijvoorbeeld door in te spreken, de politiek te beïnvloeden. Soms wordt voor een bepaald onderwerp een speciale hoorzitting georganiseerd.
D
Democratie
Bestuursvorm, waarin het volk zelf stemt (zoals in het oude Athene) of het volk vertegenwoordigers kiest die de wetten maken, zoals in Nederland. Deze bestuursvorm is gebaseerd op het menselijke gelijkheidsideaal. Als iedereen vrij en gelijk in rechten en plichten geboren is (zoals in het eerste artikel van de Universele Verklaring voor de Rechten van de Mens staat) dan heeft ook niemand méér recht dan een ander om bepaalde wetten vast te stellen of beslissingen te nemen.
Demonstratie
Een betoging of demonstratie is een verzameling mensen die bij elkaar gekomen zijn om iets te bepleiten, in de meeste gevallen om ergens tegen te protesteren. Demonstraties zijn een actiemiddel, waarbij aandacht wordt gevraagd voor een bepaalde zaak en waarbij wordt geprobeerd aan te tonen dat er onder de bevolking een groot draagvlak is voor het doel van de demonstratie. Demonstreren is een democratisch recht. Veel regelmatige demonstranten zien het ook als een democratische plicht, een middel om bestuurders, volksvertegenwoordigers en machthebbers erop te wijzen dat ze iets verkeerd doen.
Directe democratie
Van directe democratie is sprake als alle leden van een samenleving direct, zonder tussenkomst van gekozen volksvertegenwoordigers, regeren volgens het principe ‘de meeste stemmen gelden’. In de klassieke Atheense democratie (vijfde eeuw voor Christus) gebeurde dit. Indien besluitvorming plaatsvindt door gekozen vertegenwoordigers, spreken we van indirecte of representatieve democratie. Het bestuur wordt gevormd door mensen die van de politiek hun vak hebben gemaakt (politici). Nu bestaan er geen pure directe democratieën. Wel zijn er landen die een mengvorm van directe en indirecte democratie kennen, bijvoorbeeld Zwitserland.
Een van de bekendste vormen van directe democratie in Nederland is het referendum (volksraadpleging).
Dualisme
Scheiding van verantwoordelijkheid tussen de volksvertegenwoordiging (fracties in het Parlement) enerzijds en de regering (het Kabinet) anderzijds. Hierdoor ontstaat een soort machtsevenwicht. Het tegenovergestelde van dualisme is monisme. Deze begrippen zijn ook van toepassing op lagere overheden. Zo werd in 2002 de Wet 'Dualisering Gemeentebestuur’ ingevoerd. Hierdoor staan raadsleden onafhankelijker tegenover B&W en worden ze geacht zo beter in staat te zijn om het College te controleren en hun kiezers te vertegenwoordigen. Een actiegroep kan proberen wat voor elkaar krijgen in de speelruimte die hierdoor is ontstaan.
E
Eerste Kamer
Een van beide Kamers der Staten-Generaal, ook wel Senaat genoemd. De Eerste Kamer telt 75 leden. Anders dan de Tweede Kamer wordt de Eerste Kamer niet rechtstreeks door de Nederlandse bevolking gekozen. De leden worden om de vier jaar gekozen door de Provinciale Staten. De Eerste Kamer beoordeelt de in de Tweede Kamer aangenomen wetsontwerpen in hun geheel, want zij mist het amendementsrecht.
De Senaat is in wezen de allerlaatste instantie die nieuwe wetgeving nog kan tegenhouden en in die zin voor actiegroepen een allerlaatste strohalm.
Electoraat
Alle kiezers (= kiesgerechtigden) tezamen.
Enquêterecht
Recht van beide Kamers der Staten-Generaal om een kwestie tot op de bodem uit te zoeken, door middel van het horen van deskundigen en getuigen onder ede. Hiertoe stelt de Kamer uit haar midden een enquêtecommissie samen. De Tweede Kamer heeft sinds 1945 negen keer een enquête gehouden. De Eerste Kamer heeft nog nooit van het enquêterecht gebruik gemaakt.
Als je misstanden grondig en met veel publiciteit uitgezocht wilt hebben, kun je Kamerleden over de misstanden informeren en proberen het parlement zo ver te krijgen dat er een enquête wordt ingesteld. Dat gebeurt echter niet zomaar, er is wel wat voor nodig.
F
Fractie
Alle leden van één partij in een vertegenwoordigend lichaam. Een fractie wordt geleid door een fractievoorzitter. Binnen een fractie worden de taken verdeeld: er worden afspraken gemaakt wie over welk onderwerp woordvoerder wordt.
Als actiegroep moet je weten wie bij jouw onderwerp de woordvoerder is. Deze persoon moet je zien te overtuigen. De woordvoerder draagt het standpunt dan uit in de rest van zijn fractie.
Fractiediscipline
Als een fractie een standpunt over een bepaald onderwerp heeft ingenomen, dienen de fractieleden zich hieraan te houden en overeenkomstig dit standpunt te stemmen. In bijzondere gevallen wordt er ruimte geboden om van een fractiestandpunt af te wijken.
Fractievoorzitter
De leider van een fractie. De fractievoorzitter is vaak ook de politieke leider van een partij. Hij voert bij belangrijke kwesties en bij de algemene politieke beschouwingen het woord en hij is de onderhandelaar bij de formatie van het nieuwe kabinet of college.
G
Gedeputeerde Staten
Het college van Gedeputeerde Staten (GS) vormt het dagelijks bestuur van een provincie. De leden worden voor vier jaar gekozen door Provinciale Staten. Een gedeputeerde kan niet tegelijkertijd Statenlid zijn. In het college is iedere gedeputeerde verantwoordelijk voor een aantal onderwerpen. Gedeputeerden hebben een volledige baan aan het besturen van een provincie en krijgen daarvoor een salaris. In de provincie hebben gedeputeerden veel macht en zijn dus interessant voor actiegroepen om te beïnvloeden.
Gedoogsteun
De meestal voorwaardelijke steun aan een kabinet van een partij die zelf geen deel uitmaakt van de regeringscoalitie en die zich ook niet gebonden acht aan het regeerakkoord. Gedoogsteun is vereist wanneer er geen gewoon meerderheidskabinet kan worden gevormd.
Gemeente
De overheid bestaat in Nederland op drie niveaus: het Rijk, de provincie en de gemeente. Een gemeente is al sinds de Gemeentewet van 1851 een zelfstandige bestuurseenheid op lokaal niveau. Een gemeente krijgt meer dan 80 procent van haar inkomsten van het Rijk. Het bedrag is vooral afhankelijk van het aantal inwoners en de oppervlakte van de gemeente. Gemeenten mogen in beperkte mate ook zelf belastingen heffen (zoals de onroerende zaak belasting, de OZB). Zowel de begroting als de jaarrekening van een gemeente moet worden goedgekeurd door het College van Gedeputeerde Staten van de provincie. De gemeente heeft een groot aantal taken, onder meer op de terreinen van ruimtelijke ordening, verkeer en vervoer, sociale zaken, onderwijs, milieu, openbare orde, welzijn en cultuur.
Voor lokale kwesties is de gemeente de meest nuttige organisatie voor de uitvoering van je plannen. Een goede verstandhouding met de gemeente zal actiegroepen daarom geen windeieren leggen.
Gemeenteraad
Elke gemeente heeft een gemeenteraad, die om de vier jaar rechtstreeks door de inwoners van de gemeente wordt gekozen. Het aantal raadsleden is afhankelijk van het aantal inwoners van de gemeente (minimaal negen en maximaal 45). De leden van de raad behoren doorgaans tot een politieke partij. Dan kan het gaan om een plaatselijke afdeling van een landelijke partij, maar ook om een lokale partij of groepering.
De gemeenteraad stelt de grote lijnen vast voor het beleid van de gemeente en behoort zich niet met allerlei bestuurlijke details bezig te houden. Daarnaast controleert de raad of het college van burgemeester en wethouders zijn bestuurstaken goed uitvoert. Ten slotte treedt de raad op als vertegenwoordiger van de inwoners van de gemeente. De vergaderingen van de raad worden voorgezeten door de burgemeester, maar deze heeft in de raad geen stemrecht.
Gouverneur
In Limburg gebruikelijke benaming voor Commissaris van de koningin. Elke provincie heeft een Commissaris van de koningin. Hij is voorzitter van het college van Gedeputeerde Staten (GS) en van Provinciale Staten, maar hij heeft alleen stemrecht in het college van GS (het dagelijks bestuur van de provincie). Daarnaast heeft de Commissaris een aantal wettelijke bevoegdheden, met name op het gebied van rampenbestrijding.
Het kan lastig zijn voor actiegroepen om de Commissaris te bereiken. Het is meestal nuttiger om te proberen om de bevoegde gedeputeerde te beïnvloeden.
Groepering
Aanduiding van een politieke partij door de Kiesraad. Zie ook bij Partij.
Alleen groeperingen die een vereniging zijn met volledige rechtsbevoegdheid komen voor registratie van een naam in aanmerking. Dit houdt in dat de statuten zijn vastgelegd in een notariële akte, dat er een bewijs van inschrijving is bij de Kamer van Koophandel en een waarborgsom is betaald.
H
H.A.H.-bladen
Huis-aan-huis verspreide gratis (lokale of regionale) weekbladen, met naast veel advertenties ook redactiekolommen en bijvoorbeeld een gemeentepagina. Door hun grote bereik zijn dit soort bladen vaak een goed medium voor actievoerders om aandacht voor hun activiteiten te krijgen.
Handtekeningenactie
Actie waarbij handtekeningen worden ingezameld om een bepaald standpunt te ondersteunen. Wanneer men tegen of juist vóór iets is, kan men handtekeningen verzamelen om het doel dichterbij te brengen. Met de handtekeningenlijst wil men bestuurders laten zien hoeveel mensen de actie ondersteunen.
Hoorzitting
Bijeenkomst van een bestuurslichaam of een vertegenwoordigend orgaan waarbij over bepaalde vraagstukken de opvattingen en wensen worden gehoord van maatschappelijke groeperingen en burgers.
I
Initiatiefrecht
Grondwettelijk recht van elk lid van de Tweede Kamer om zelf een wetsvoorstel in te dienen. Zo’n voorstel wordt door de indiener verdedigd en dus niet, zoals bij een gewoon wetsontwerp, door de betrokken minister. Het voorstel wordt pas wet als het is aangenomen door de Tweede Kamer en Eerste Kamer en vervolgens is ondertekend door een minister. Van het initiatiefrecht wordt spaarzaam gebruik gemaakt.
Inspraak
Het betrekken van burgers of belanghebbenden bij het voorbereiden, vormen of uitvoeren van beleid van de overheid. ‘Inspraak’ als middel van de burgers om invloed uit te oefenen, is ontwikkeld in de jaren ‘70 van de vorige eeuw. Inmiddels is inspraak onderdeel van de gewone wijze van besluitvorming door de overheid en in veel gevallen vervangen door het begrip ‘participatie’.
Er is ruwweg sprake van drie vormen van inspraak, variërend van licht tot zwaar:
1. Algemene consultatie van de bevolking bij de beleidsvoorbereiding. Doel is de meedenkkracht van burgers te benutten op het moment dat er beleidsruimte is. Deze vorm van inspraak wordt ook in verband gebracht met het in de jaren '90 van de vorige eeuw ontwikkelde fenomeen van 'interactief bestuur'.
2. Consultatie van uitvoerders of professionals. Uitvoerders en deskundigen praten mee over een beleidsvoornemen, kunnen nieuw licht op de zaak werpen en de praktische uitvoerbaarheid van voornemens vergroten.
3. Rekening houden met persoonlijke belangen van burgers. Deze vorm kan worden aangeduid als ‘finale belangentoets’ en betreft een ontwerp-besluit van de overheid. Doel is belangen van individuele burgers en bedrijven te toetsen aan het concrete plan. Deze vorm fungeert als vangnet voor zaken die eerder over het hoofd zijn gezien. Deze vorm van inspraak is vooral voor burgers die menen in hun persoonlijke belangen (onevenredig) benadeeld te worden, en is wettelijk vastgelegd in de AWB.
Inspraakavond of -bijeenkomst
Op inspraakavonden kun je reageren op een besluit dat een bestuursorgaan (bijvoorbeeld provincie of gemeente) wil nemen. Je kunt schriftelijk of mondeling inspreken, met andere woorden: vertellen wat je van het concept-besluit vindt.
Deze avonden worden altijd aangekondigd op de voorlichtingspagina of de website van de provincie of gemeente.
Inspreken
Wil jij of je (actie)groep inspreken, oftewel iets zeggen over een bepaald onderwerp dat op de agenda staat van een (raads)commissie, dan kun je spreektijd aanvragen.
Zo kun je zelf de commissieleden toespreken en hen een probleem uitleggen of een verzoek toelichten. Doorgaans moet je je tevoren (telefonisch) melden bij de secretaris van de betreffende commissie. De spreektijd is beperkt.
Interpellatierecht
Het recht van Eerste en Tweede Kamerleden om een minister of staatssecretaris voor een spoeddebat in de Kamer te ontbieden. Een Kamerlid dat een interpellatie wil houden, heeft daarvoor toestemming nodig van een meerderheid van de Kamer.
Om een interpellatieaanvraag in te dienen moet een Kamerlid uiteraard wel (denken te) weten dat er een kwestie is waarover hij vragen kan stellen. Berichten uit de media kunnen een aanleiding zijn, maar uiteraard ook gerichte informatie van jullie actiegroep.
K
Kabinet
Een kabinet wordt gevormd door alle ministers en staatssecretarissen. Verwar dit niet met de term ‘regering’. De regering bestaat namelijk uit het staatshoofd (de koningin) en de ministers tezamen. Staatshoofd en ministers worden ook aangeduid als de ‘Kroon’. Daarnaast wordt vaak gesproken over de ministerraad; dat is de vergadering van de ministers zonder de aanwezigheid van staatssecretarissen.
Kiesdeler
Het aantal stemmen dat een partij minimaal nodig heeft voor het behalen van een zetel in een volksvertegenwoordigend orgaan.
Kiesraad
De Kiesraad in Den Haag is het centraal stembureau voor de verkiezingen van de Tweede Kamer, Eerste Kamer en het Europees Parlement. De Raad stelt de officiële verkiezingsuitslagen vast.
Kiesrecht
Algemeen kiesrecht of algemeen stemrecht is het systeem waarbij iedere burger kiesrecht of stemrecht mag uitoefenen. Het algemeen kiesrecht voor mannen werd in Nederland ingevoerd in 1917 voor vrouwen gebeurde dat twee jaar later. Zie ook bij Actief kiesrecht en Passief kiesrecht.
Kieswet
De wet die het kiesrecht en de verkiezingen regelt, voor het laatst vernieuwd in 1989.
L
Leeftijd
In 1971 is de stemgerechtigde leeftijd verlaagd naar achttien jaar. Pas in 1983 werd ook de leeftijd waarop iemand gekozen kan worden naar achttien jaar verlaagd. Gaan stemmen is een goede manier om invloed uit te oefenen. Je bent uiteraard wel één stem van de vele stemmen. Jezelf verkiesbaar stellen en ook gekozen worden is een goede manier om (vooral op lokaal niveau) de nodige invloed te krijgen.
Lijstduwer
Persoon op de kandidatenlijst van een politieke partij waarvan verwacht wordt dat hij veel stemmen zal trekken, maar die zó laag op de lijst staat dat hij vrijwel zeker niet gekozen zal worden. Meestal gaat het om iemand die niet gekozen wil worden. Iemand die als lijstduwer gezien wordt is vaak een bekende persoonlijkheid of populair politicus, die soms actief deelneemt aan de verkiezingen en daarbij in de publiciteit treedt. Bij lokale verkiezingen wordt ook wel gekozen voor oud-wethouders die de nodige resultaten hebben behaald in het verleden.
Lijsttrekker
De nummer één op de kandidatenlijst treedt in de verkiezingscampagne op als politiek leider en belangrijkste woordvoerder van de partij. Wat de lijsttrekker na de verkiezingen gaat doen staat tevoren niet vast. Hij kan fractievoorzitter worden of aan de regering of het college gaan deelnemen, als belangrijkste persoon van die partij (dus bijvoorbeeld premier of wethouder).
Lijsttrekkersdebat
Kort voor de verkiezingen gaan de lijsttrekkers van de partijen met elkaar in debat. Dit gebeurt op landelijk niveau, maar bij lokale verkiezingen ook op steeds meer plaatsen.
In een volle zaal vlak voor de verkiezingen wil elke politicus zo veel mogelijk aanhang verwerven. Voor een actiegroep kan dit debat een interessant moment zijn om hun punt naar voren te brengen en beloftes af te dwingen. Wat deze beloftes na de verkiezingen waard zijn, is een andere vraag.
M
Mandaat
Opdracht of bevoegdheid om namens en onder verantwoordelijkheid van iemand anders zaken af te handelen. Gekozen vertegenwoordigers hebben ook een mandaat, namelijk van de kiezers.
Manifest
Een manifest of pamflet is een (meestal) beknopte, puntsgewijze weergave van de stand- en/of uitgangspunten van een mens of een groep.
Meerderheidskabinet
Kabinet dat kan rekenen op de steun van een meerderheid in de Tweede Kamer. In Nederland worden vrijwel altijd meerderheidskabinetten gevormd.
Memorie van antwoord
Schriftelijke beantwoording door de betrokken minister of staatssecretaris van eerder door een Kamerlid gestelde schriftelijke vragen over een wetsvoorstel. Een actiegroep kan de interesse wekken van een enkel kamerlid. Door dit kamerlid een andere kijk op het wetsvoorstel te bieden, kan de actiegroep stimuleren dat het kamerlid aan de regering vragen gaat stellen. Als actiegroep kun je zo indirect proberen het kabinet te beïnvloeden.
Milieueffectrapportage (m.e.r.)
Wettelijk verplicht rapport op basis van een onderzoek dat moet worden uitgevoerd bij de voorbereiding van belangrijke ruimtelijke beslissingen, vooral als die mogelijk nadelige gevolgen voor het milieu hebben. Dit kan variëren van een vergunning die aangevraagd wordt voor de bouw van een chemische fabriek tot de aanleg van grote infrastructurele werken zoals de Hogesnelheidslijn en de uitbreiding van Schiphol.
Miljoenennota
Toelichting van de minister van Financiën op de Rijksbegroting voor het komende kalenderjaar. De Miljoenennota verschijnt ieder jaar op de derde dinsdag in september (Prinsjesdag).
Als er in de miljoenennota al te drastische bezuinigingen worden aangekondigd kan dit aanleiding in de maatschappij zijn om protesten en acties te organiseren.
Minister-president
In Nederland is de minister-president voorzitter van de ministerraad. Hij is tevens minister van Algemene Zaken. De minister-president draagt de ministeriële verantwoordelijkheid voor het optreden van de leden van het Koninklijk Huis. Daarnaast heeft hij een internationale rol.
Ministerraad
Volgens de Grondwet vormen de ministers samen de ministerraad. De ministerraad beraadslaagt en besluit over het algemeen regeringsbeleid.
Monisme
Situatie waarin de politieke tegenstellingen niet, zoals bij het dualisme, tussen het parlement en de regering liggen, maar tussen de coalitiepartijen, inclusief de regering, en de oppositiepartijen.
Het effect is vaak dat het kabinet en de regeringsfracties nauw met elkaar verweven zijn en de verschillende coalitiepartijen vrijwel geen kritiek leveren op de eigen bewindslieden. Er is dus geen sprake van een zeker machtsevenwicht, zoals bij dualisme wel het geval is.
Op lokaal niveau betekent monisme dat wethouders bij aanstelling hun zetel en daarmee stemrecht als onderdeel van de gemeenteraad kunnen behouden. Voor de burgers was dit onoverzichtelijk, immers wethouders konden als lid van B&W voorstellen lanceren, om deze als lid van hun raadsfractie vervolgens weer te torpederen. Daarom is in 2002 het dualisme ingevoerd.
Motie van wantrouwen
Uitspraak van een vertegenwoordigend lichaam (op nationaal, provinciaal of gemeentelijk niveau) waarin het vertrouwen in het gevoerde beleid of in de bewindspersoon wordt opgezegd. Aanvaarding van een motie van wantrouwen zou moeten leiden tot het aftreden van de persoon of personen tegen wie of wiens beleid de motie is gericht. Aanhoudende stevige protesten in de samenleving kunnen leiden tot het indienen van een motie van wantrouwen.
Motierecht
Recht van de volksvertegenwoordiging om moties in te dienen. In een motie spreekt de Kamer of de raad een oordeel uit over een bepaald aspect van het gevoerde beleid en doet zij een verzoek aan de regering (Kabinet of B&W).
N
Nationaal kabinet
Een kabinet dat is samengesteld uit ministers van alle grote politieke partijen. Een nationaal kabinet zal slechts in uitzonderlijke crisissituaties tot stand komen.
Nieuwe partijen
Aan verkiezingen voor vertegenwoordigende organen wordt vrijwel altijd ook deelgenomen door een aantal nieuwe partijen en al langer bestaande partijen die nog niet in het betreffende orgaan zitten. Om deel te nemen aan de verkiezingen moeten partijen een waarborgsom storten. De waarborgsom
wordt terugbetaald als de partij tenminste 75% van de kiesdeler heeft gehaald. Ook moeten de kandidatenlijsten van een partij in alle kieskringen waarin zij aan de verkiezingen meedoet met handtekeningen worden ondersteund. Bedoeling van de regelingen is dat alleen serieuze partijen aan de verkiezingen meedoen. Een actiegroep kan overwegen een partij op te richten en mee te doen aan verkiezingen. Daar is in het verleden succesvol gebruik van gemaakt.
NIMBY
Letterlijk: Not In My Back Yard (= niet in mijn achtertuin). Het begrip wordt in de ruimtelijke ordening gebruikt om aan te duiden dat veel mensen wel gebruik willen maken van voorzieningen, maar er geen hinder van willen ondervinden. Bijvoorbeeld iemand wil wel autorijden, maar geen nieuwe snelweg in zijn buurt. Op lokaal vlak is sprake van NIMBY als een gemeente bijvoorbeeld een asielzoekerscentrum of opvang voor drugsgebruikers wil vestigen en de bevolking zich daartegen verzet.
NIMBY-procedure
Met een NIMBY-procedure kan de minister van VROM taken en verantwoordelijkheden van de gemeente overnemen en zelf besluiten nemen, die hij noodzakelijk acht en waar de gemeente niet aan wil meewerken. De Wet op de Ruimtelijke Ordening stelt een urgentiecriterium als voorwaarde om een NIMBY-procedure te voeren. Voorbeelden van zaken die zijn aangelegd via die procedure zijn de Betuweroute en de Gooiboog (spoortraject Weesp-Naarden).
O
Ombudsman
In navolging van de Nationale ombudsman kunnen burgers met een klacht over de overheid ook steeds meer op provinciaal en lokaal niveau terecht. De ombudsman (of –vrouw) is onpartijdig en onafhankelijk en probeert door te luisteren en te adviseren aan beide partijen recht te doen.
Ongeldige stem
Een stem is ongeldig als er op het stembiljet is gekrast of als met het rode potlood niet één maar verschillende rondjes voor kandidaten zijn ingevuld. Een blanco stem geldt ook als ongeldig.
Onherroepelijk (besluit)
Als een besluit of gerechtelijke uitspraak onherroepelijk is, is het instellen van hoger beroep daartegen niet meer mogelijk.
Onverkiesbaar
Laag op de lijst geplaatste kandidaten heten vaak ‘onverkiesbaar’ te zijn. Partijen maken een inschatting van het aantal zetels dat gehaald zal worden. Ongeveer dat aantal plaatsen op de lijst noemen we ‘verkiesbare plaats’.
Laag geplaatste kandidaten kunnen via voorkeurstemmen echter wel worden gekozen. Hiervoor is slechts een kwart van de kiesdeler nodig. Als jouw actiegroep massaal een kandidaat steunt die achter jullie plannen staat, kun je de betrokkene misschien helpen aan een zetel in de toekomstige gemeenteraad (respectievelijk Provinciale Staten of Tweede Kamer).
Oppositie
De partijen in de Tweede Kamer, Provinciale Staten of de Gemeenteraad die geen leden in de regering of het college hebben, vormen samen de oppositie. Bij specifieke onderwerpen kunnen oppositiepartijen natuurlijk gewoon met de coalitiepartijen meestemmen.
Oppositieleider
De leider van de oppositie, meestal de fractievoorzitter van de belangrijkste oppositiepartij (vaak die met de meeste leden in het parlement, de Staten of raad).
Opschorten(de werking)
Opschorten betekent 'tijdelijk uitstellen'. Aan een besluit kan (door de rechter) een ‘opschortende werking’ worden toegekend. Het voordeel daarvan is dat bezwaren, een beroep of hoger beroep tegen het besluit kunnen worden afgehandeld zónder dat er sprake is van onomkeerbare gevolgen.
P
Partij
Vereniging van burgers die bepaalde uitgangspunten en opvattingen over de inrichting van de maatschappij delen en die kandidaten stelt voor vertegenwoordigende lichamen. Wettelijk is er niet veel geregeld rond politieke partijen.
Wel bepaalt de Kieswet (die overigens spreekt van ‘politieke groeperingen’) dat een partij een vereniging moet zijn die bij notariële akte is opgericht. De officiële taak van politieke partijen is uitsluitend het stellen van kandidaten voor verkiezingen. In het verlengde daarvan stellen de meeste partijen een verkiezingsprogramma op en organiseren zij activiteiten voor hun leden en in het kader van de verkiezingscampagne. Partijen zijn daartoe dus niet verplicht, maar voor het behalen van stemmen is het wel verstandig om te doen.
Partijcongres
Het beleid van de meeste partijen wordt bepaald door een partijcongres. Zo’n congres stelt bijvoorbeeld de kandidatenlijst op, keurt het verkiezingsprogramma goed en benoemt een partijbestuur. Per partij verschilt de samenstelling van het partijcongres sterk. In sommige partijen hebben alle leden tijdens het congres het recht te spreken en te stemmen (one man, one vote), andere partijen kennen een congres van afgevaardigden. Die afgevaardigden worden vaak benoemd door plaatselijke of regionale partijafdelingen.
Door actief lid te worden van een politieke partij kun je proberen het beleid van de partij te beïnvloeden.
Passief kiesrecht
Het recht om gekozen te worden in een bepaalde vertegenwoordigende functie. In grote lijnen geldt het passief kiesrecht voor degenen die ook actief kiesrecht hebben.
Petitie
Politiek verzoekschrift, waarmee je kritiek uit op het beleid. Vaak wordt een petitie na een landelijke actie namens een groep mensen aangeboden. In je petitie moet je beschrijven met welk beleid of welke regel je het oneens bent, uitleggen wat je met de petitie wilt bereiken en melden wie de organisatoren zijn.
Politiek leider
De belangrijkste politicus van een partij. De politiek leider bepaalt meestal het gezicht van een partij. De politiek leider van een regeringspartij behoeft niet per se premier of minister te zijn; ook de fractievoorzitter kan politiek leider zijn. Bij oppositiepartijen is de fractievoorzitter doorgaans politiek leider.
Politieke markt
Om de politiek levendiger te maken, kiezen steeds meer gemeenten voor een wekelijkse ‘politieke markt’. Die komt in de plaats van de traditionele commissie- en raadsvergaderingen. De debatten zijn kort en op vaste tijden. Er wordt alleen gepraat over onderwerpen die leven in de raad of in de gemeente. Aan het begin van de avond zijn er verschillende korte bijeenkomsten tegelijk (als een soort carrousel). Raadsleden en wethouders zitten daardoor minder lang in de vergaderzaal. Ze lopen vaker in de wandelgangen rond. En daar zijn ze gemakkelijk aan te schieten door inwoners die een vraag hebben of een probleem willen bespreken.
Procedure
Verzameling activiteiten die in een bepaalde volgorde moet worden uitgevoerd. Als mensen het met elkaar oneens zijn, kunnen ze naar de rechter gaan. Ze hebben dan te maken met een gerechtelijke procedure; daar zijn doorgaans kosten aan verbonden.
Er zijn ook andere manieren om een oplossing te vinden voor een conflict: niet-gerechtelijke procedures. Soms laat de rechter de partijen de keuze om een niet-gerechtelijke procedure te volgen.
Vormen daarvan zijn tuchtrechtspraak, mediation, arbitrage en een geschillencommissie.
Programpartij
Anders dan een beginselpartij richt een programpartij zich alleen op het geldende verkiezingsprogramma.
Protest(vergadering)
Protest is het uitdrukken van negatieve gevoelens omtrent bepaalde politieke of maatschappelijke problemen. Op deze manier hopen mensen een verandering in de samenleving te bewerkstelligen. Als dit tijdens een speciale bijeenkomst gebeurt, noemen we dat een protestvergadering.
Protestmars
Menselijke optocht, meestal te voet, met als doel aandacht te vragen voor bepaalde politieke of maatschappelijke problemen. De mars voert vaak naar een (overheids)gebouw waar men extra aandacht vraagt voor zijn actie, bijvoorbeeld door een petitie aan te bieden aan een minister of wethouder.
Proteststem
Kiezers die ontevreden zijn over de gevestigde partijen stemmen soms om die reden op een partij die zich sterk afzet tegen de bestaande politieke en maatschappelijke verhoudingen; dit heet een proteststem. Vaak zijn dat partijen die geheel ter linker- of ter rechterzijde van het politieke spectrum opereren.
Provinciale Staten
Elke provincie in Nederland heeft een eigen vertegenwoordigend orgaan: de Provinciale Staten. Dit provinciale parlement wordt eens in de vier jaar door de inwoners van de provincie gekozen.
Naast de landelijke partijen doen soms ook speciale, aan de provincie gebonden groeperingen aan die verkiezingen mee.
Het aantal leden van Provinciale Staten ligt tussen de 39 en 55, afhankelijk van het inwonertal van de provincie. Het bestuur van de provincie is in handen van het College van Gedeputeerde Staten (GS). Provinciale Staten stellen de hoofdlijnen van het beleid vast en moeten Gedeputeerde Staten controleren. De vergaderingen van Provinciale Staten worden voorgezeten door de Commissaris van de koningin, maar deze heeft geen stemrecht.
Publicatie(bord)
Tekst of afbeelding (manifest of pamflet) die vermenigvuldigd wordt met het doel deze onder de publieke aandacht te brengen.
Veel gemeenten hebben op een centrale plaats een publicatiebord staan. Verenigingen en andere organisaties kunnen hier informatie plaatsen over lokale activiteiten.
Q
Querulant
Negatieve benaming voor actievoerder. Sommigen zien hier ook een geuzennaam in.
R
Raad van State
De Raad van State is onafhankelijk adviseur van de regering over wetgeving en bestuur. Bovendien is het de hoogste algemene bestuursrechter van het land. De Afdeling bestuursrechtspraak van de Raad van State behandelt geschillen op bestuursrechtelijk gebied. Personen of organisaties kunnen bij de Afdeling in beroep tegen een besluit van een bestuursorgaan, zoals een gemeente.
Rechtsbijstand
Mensen met minder geld kunnen in aanmerking komen voor gefinancierde rechtshulp. Dat wordt ook rechtsbijstand genoemd.
Rechtspersoon
Een rechtspersoon is een juridische constructie waardoor een abstracte entiteit (organisatie) op kan treden als een persoon in het rechtsverkeer, zoals een natuurlijk persoon dat kan doen. Dat wil zeggen, een rechtspersoon kan bezittingen en schulden hebben, contracten sluiten, rechtszaken aanspannen of aangeklaagd worden. Als er grote belangen op het spel staan, of een lange procedure wordt verwacht, kan het nuttig zijn om van je actiegroep een rechtspersoon (bijvoorbeeld vereniging of stichting) te maken. Dat moet worden geregeld via de notaris.
Referendum
Volksraadpleging. Een referendum kan verschillende vormen aannemen: het kan bijvoorbeeld bindend of niet-bindend, correctief, raadplegend of raadgevend zijn.
Het initiatief kan van de regering of van het parlement uitgaan, maar het onderwerp van het referendum kan ook door de burgers zelf worden aangedragen. In dat laatste geval spreken we van een volksinitiatief.
Invoering van het referendum in Nederland vormt al jaren een splijtzwam tussen de belangrijkste politieke partijen. Momenteel kunnen alleen in gemeenten referenda worden gehouden op grond van gemeentelijke referendumverordeningen. Op 1 juni 2005 vond een landelijk referendum plaats over het Verdrag tot vaststelling van een grondwet voor Europa, in de wandeling ‘de Europese grondwet’ genoemd. Hiervoor moest de Tweede Kamer wel een speciale referendumwet aannemen.
In Nederland zijn referenda niet bindend, want daarvoor zou een grondwetswijziging nodig zijn, maar (raadsleden of kamerleden van) politieke partijen kunnen de uitslag wél overnemen. Referenda zijn een vorm van directe democratie.
Op gemeentelijk niveau is gebleken dat een referendum een stevig middel is voor actiegroepen om besluiten van de raad tegen te houden (of terug te draaien). Door het organiseren van een referendum lukt het soms om een behoorlijk deel van de bevolking achter je ideeën te krijgen.
Regeerakkoord
Bij de vorming van een regeringscoalitie worden de door de samenwerkende partijen gemaakte afspraken vastgelegd in een regeerakkoord. Een dergelijk akkoord is nodig om de verschillen tussen de verkiezingsprogramma’s van de partijen te overbruggen. Iets vergelijkbaars gebeurt bij de collegevorming in de gemeente of provincie; we spreken dan van een collegeakkoord of –programma.
Regering
Formeel gesproken wordt de regering gevormd door het staatshoofd en de ministers tezamen. We noemen dit ook wel ‘de Kroon’. Zie ook bij Kabinet en Ministerraad.
Representatieve democratie
In een representatieve democratie vindt de besluitvorming plaats via gekozen volksvertegenwoordigers. Op landelijk, provinciaal en gemeentelijk niveau bestaan daartoe vertegenwoordigende organen, waarvan de leden rechtstreeks worden gekozen. Alle democratieën zijn representatieve of indirecte democratieën. In veel landen wordt het stelsel van representatieve democratie echter aangevuld of gecombineerd met vormen van directe democratie, zoals het referendum.
S
Staatssecretaris
Een soort onderminister, die verantwoordelijk is voor een deel van de werkzaamheden van een ministerie. Een staatssecretaris is geen lid van de ministerraad, maar kan wel worden uitgenodigd om aan het beraad deel te nemen. Bij een conflict met de Tweede Kamer kan een staatssecretaris aftreden zonder dat dit gevolgen heeft voor zijn minister. Als een minister aftreedt, dient ook een staatssecretaris formeel zijn ontslag in. Deze kan daarna wel worden herbenoemd.
Staten-Generaal
Eerste en Tweede Kamer samen heten officieel de Staten-Generaal. Samen zijn ze op rijksniveau de volksvertegenwoordiging. De Eerste Kamer wordt gekozen door de leden van Provinciale Staten en de Tweede Kamer rechtstreeks door de bevolking.
T
Tervisielegging of terinzageleggging
Ontwerp-besluiten en ontwerp-verzoeken kunnen door een overheidsorgaan (Rijk, provincie of gemeente) ter visie worden gelegd. Burgers en organisaties hebben dan een bepaalde, nader omschreven, termijn om schriftelijk te reageren door middel van het indienen van een ‘zienswijze’.
Trias politica
De scheiding der machten in een staat in de wetgevende, uitvoerende en rechterlijke macht. Het belang van de scheiding der machten is geformuleerd door de Franse baron De Montesquieu 1689-1755). Tegenwoordig is van een strikte scheiding der machten geen sprake meer.
Zo zijn zowel parlement (wetgevende macht) als regering (uitvoerende macht) gezamenlijk verantwoordelijk voor wetgeving.
Troonrede
Toespraak van de koningin op Prinsjesdag. Zij houdt deze toespraak in een verenigde vergadering van de Staten-Generaal. De Troonrede bevat een uiteenzetting van het te voeren kabinetsbeleid en is dan ook door de minister-president geschreven.
Tweede Kamer
Een van de Kamers der Staten-Generaal. De Tweede Kamer maakt samen met de regering wetten en controleert de regering. De 150 leden worden voor vier jaar rechtstreeks door de bevolking gekozen. De Tweede Kamer heeft een aantal rechten, te weten het goedkeuringsrecht, het amendementsrecht, het begrotingsrecht, het enquêterecht, het initiatiefrecht, het interpellatierecht en het motierecht.
V
Verkiezingscampagne
De periode voorafgaand aan de verkiezingen wordt wel aangeduid als de verkiezingscampagne. De datum waarop partijen starten met hun campagne wisselt per partij. Vaak markeert een grote bijeenkomst van een partij de campagnestart. Tijdens de campagne gaan partijleden de straat op met folders, treden politici door het hele land op met lezingen en is er veel aandacht voor politiek in de media.
In verkiezingstijd zijn politici heel toegankelijk voor het publiek. Het kan voor actiegroepen een goede gelegenheid bieden om hun kwestie onder de aandacht te brengen. Het partijbureau van elke partij weet waar op welke dag welke campagnes worden gevoerd. Bellen kan natuurlijk altijd, maar misschien is deze informatie ook op de partijwebsites te vinden.
Verkiezingsdag
In veel landen vinden verkiezingen op zondag plaats. Het is vooral de protestantse traditie die ervoor heeft gezorgd dat Nederland (vrijwel) altijd op een werkdag stemt, namelijk op woensdag. De verkiezingen voor het Europees Parlement vinden doorgaans op donderdag plaats, want daarvoor zijn in de Europese Unie vier dagen gereserveerd: donderdag tot en met zondag.
Verkiezingsprogramma
Vrijwel alle partijen stellen voorafgaand aan verkiezingen een verkiezingsprogramma op. Doorgaans zijn het vrij uitvoerige teksten waarin de plannen en ideeën van een partij worden opgesomd. Steeds meer partijen produceren daarnaast een verkorte versie van het programma, geschreven voor een breder lezerspubliek.
Het kan voor actievoerders interessant zijn om te proberen invloed uit te oefen op de schrijvers van het verkiezingsprogramma. Wat in het verkiezingsprogramma staat heeft een kans om (aangepast) in het regeer- of collegeakkoord terecht te komen en daarna uitgevoerd te worden. Als de kwestie niet in het verkiezingsprogramma staat, zal de partij zich hier bij het samenstellen van een coalitieakkoord niet hard voor maken.
Vervroegde verkiezingen
Verkiezingen voor de Tweede Kamer zijn er om de vier jaar, tenzij het kabinet binnen die tijd valt. Dan vinden vervroegde verkiezingen plaats. De regering kan zonder kabinetscrisis niet besluiten de verkiezingen te vervroegen, zoals in Groot-Brittannië mogelijk is. Daar kan de regering bij gunstige opiniepeilingen proberen een verkiezingswinst zeker te stellen door de verkiezingen te vervroegen. Vervroegde verkiezingen voor gemeenteraden en Provinciale Staten zijn in Nederland niet mogelijk. Als bijvoorbeeld een gemeentebestuur ten val komt, moet er een nieuw bestuur worden gevormd op basis van de bestaande partijpolitieke verhoudingen in de gemeenteraad.
Volksinitiatief
Het volksinitiatief is een vorm van directe democratie. Een volksinitiatief is een referendum over nieuwe, door de burgers aangedragen onderwerpen. Het is dus niet alleen een referendum dat door burgers is aangevraagd, maar ze leveren zelf ook het ter stemming gebrachte voorstel. De uitslag van een volksinitiatief kan bindend of raadgevend zijn. Een van de bekendste landen met een volksinitiatief is Zwitserland.
Voorkeursdrempel
Wie met voorkeurstemmen gekozen wil worden, hoeft niet persoonlijk het aantal stemmen wat nodig is voor een zetel (de kiesdeler) te halen. Wanneer een kandidaat 25 procent van de kiesdeler heeft gehaald, komt hij al in aanmerking voor een zetel. De partij moet dan in totaal wel voldoende zetels hebben behaald om de kandidaten met de meeste voorkeurstemmen een zetel te bezorgen.
Voorkeursstem
Bij de verkiezingen wordt formeel niet op een partij, maar op een kandidaat gestemd. Veel mensen kiezen eenvoudigweg voor de hoogste op de lijst, de lijsttrekker. Toch geven ook veel mensen de voorkeur aan een lager geplaatste kandidaat en brengen een zogenaamde voorkeurstem uit. Kandidaten die te laag op de lijst staan om automatisch één van de zetels van de partij in de wacht te slepen, kunnen een zetel halen door meer voorkeurstemmen dan de zogeheten voorkeursdrempel te halen.
Als jouw actiegroep massaal een kandidaat steunt die achter jullie plannen staat, kun je zorgen voor steun in de toekomstige gemeenteraad.
W
Wethouder
Een wethouder is lid van het college van burgemeester en wethouders (B&W). Een wethouder wordt door de gemeenteraad benoemd. Als wethouders uit de gemeenteraad zelf afkomstig zijn, moeten ze na aanvaarding van hun functie het raadslidmaatschap opgeven. Het is ook mogelijk om wethouders van buiten de raad te benoemen, zelfs als ze in een andere gemeente wonen. In het laatste geval moeten ze dan wel binnen een jaar verhuizen naar de gemeente waarin ze wethouder zijn geworden.
Het wethouderschap is meestal een voltijdse baan; anders dan een gemeenteraadslid krijgt een wethouder daarom een salaris.
Tussen raad en wethouder geldt, evenals tussen de Tweede Kamer en de minister, de vertrouwensregel. Een wethouder kan door de gemeenteraad worden afgezet indien hij niet langer het vertrouwen van de raad geniet. Een opengevallen plaats wordt over het algemeen opgevuld door een ander lid van de partij van de vertrokken wethouder.
Woordvoerder
Persoon die belast is met de externe communicatie van een organisatie of bedrijf. De woordvoerder onderhoudt contacten met de pers en brengt relevante informatie uit zijn organisatie naar buiten. In de politiek is de woordvoerder van een fractie iemand die namens de fractie over een bepaald onderwerp spreekt.
De woordvoerder van je actiegroep kan het beste iemand zijn die voor de media gemakkelijk bereikbaar is en jullie standpunten goed kan verwoorden.
Z
Zendtijd
Wanneer een partij deelneemt aan de verkiezingen voor de Tweede Kamer levert dat zendtijd op radio en tv op. In het kader van de zendtijd voor politieke partijen mogen alle deelnemende partijen zich aan de kijkers en luisteraars presenteren. Dit systeem garandeert voor alle partijen een (minimale) toegang tot de media. De uitzendingen zijn echter kort en worden door een beperkt publiek bekeken en beluisterd.
Veel belangrijker is alle aandacht van de media voor politieke partijen in nieuwsuitzendingen en actualiteitenrubrieken. Het is natuurlijk de kunst van elke actiegroep om te zorgen dat ze met hun actie in de media komen. Steeds meer mensen stemmen op de lokale radio en tv af. Een lokale actiegroep kan hier dus goed gebruik van maken.
Zienswijze
Reactie die een belanghebbende (een natuurlijke of rechtspersoon) aan het bevoegd gezag kan sturen als reactie op een ontwerp-besluit. Het kan bijvoorbeeld gaan om een ontwerp-bouwvergunning, een ontwerp-bestemmingsplan of een ontwerp-milieuvergunning. Zienswijzen kunnen worden ingediend tijdens de periode dat het ontwerp-besluit ter inzage ligt.