1. Waar moet ik zijn?
De eerste stap om iets aan een probleem te doen is uitzoeken welke instantie er over gaat. Soms spreekt dat voor zich, soms is dat heel lastig.
Voorbeeld: als je een brief hebt ontvangen over een besluit van de overheid (bijvoorbeeld een beschikking), dan staat er in die brief hoe je tegen dat besluit kunt protesteren. Waarschijnlijk kun je er een bezwaarschrift (link) tegen indienen. Welke instantie je moet benaderen, wijst zich dus vanzelf. Maar vaak zijn besluiten niet concreet aan jou gericht. Je leest bijvoorbeeld in de krant dat de overheid een plan wil uitvoeren waar jij het niet mee eens bent. Of de overheid doet juist niets terwijl jij vindt dat de overheid wel iets moet doen. In die gevallen moet je eerst zelf gaan uitzoeken welke overheid of instantie daar over gaat.
1. Bestuurslagen
De overheid bestaat in Nederland uit vier bestuurslagen:
- de gemeente (soms nog verder verdeeld, in stadsdelen of deelgemeenten)
- de provincie
- het Rijk
- de Europese Unie
Veel onderwerpen worden behandeld in meerdere bestuurslagen. En veel regels die op gemeentelijk niveau of nationaal gelden, zijn bedacht en vastgelegd op Europees niveau. Dat maakt het voor jou lastig om er achter te komen wanneer je bij welke overheid moet zijn als je invloed wilt krijgen op beleid. Het verschilt per beleidsterrein en per onderwerp.
Voorbeeld: Rijk, provincie en gemeenten maken ruimtelijke plannen. Daarin staat waar ruimte is voor woningbouw, bedrijventerreinen, landbouw, natuur en recreatie. De minister van VROM (waaronder Ruimtelijke Ordening valt) maakt elke vier of vijf jaar een Nota Ruimtelijke Ordening die in grote lijnen het ruimtelijk beleid voor heel Nederland vastlegt. De Provincies maken weer streekplannen die moeten passen binnen dat Rijksplan. Gemeentelijke structuur- en bestemmingsplannen moeten dan weer stroken met die streekplannen.
Je zult daarom altijd zelf moeten uitzoeken voor jouw concrete onderwerp waar welke beslissingen genomen worden. Want daar kun je dan proberen invloed op uit te oefenen.
2. Waar beginnen?
We raden je aan om altijd op gemeentelijk niveau te beginnen: vraag naar de verantwoordelijke afdeling en beleidsambtenaren. Vraag bij lokale organisaties op het beleidsterrein waar je invloed wilt uitoefenen, hoe het zit. Ze zullen je vertellen of je goed zit op lokaal niveau of niet. En dan kun je je zo nodig stap voor stap op hogere bestuurslagen gaan richten.
- De gemeente
- De provincie
- Het Rijk
- De Europese Unie
- Andere plekken (geen overheid)
De gemeente
1. Wat doet de gemeente?
De gemeente verricht een groot aantal taken, onder meer op de terreinen van ruimtelijke ordening (onder andere aanleg van wegen), verkeer en vervoer, sociale zaken (onder andere opvang asielzoekers), onderwijs, milieu, openbare orde en cultuur (bijvoorbeeld het bouwen van een schouwburg).
Wat doet de gemeente niet? Er zijn ook veel beslissingen die de gemeente niet kan nemen, bijvoorbeeld wetten op het terrein van de volkshuisvesting of sociale uitkeringen. Die worden voor grootste deel landelijk gemaakt. De gemeente moet wel veel van die wetten uitvoeren.
2. Hoe werkt de gemeente?
Het 'parlement' van de gemeente is de gemeenteraad. Het wordt om de vier jaar rechtstreeks door de inwoners van de gemeente gekozen. Het bestuur van de gemeente, te vergelijken met de regering, is het college van burgemeester en wethouders. De regels en de ideeën die door het college worden vastgesteld, moeten worden uitgevoerd door de ambtenaren.
3. Hoe kun je invloed uitoefenen?
Je kunt proberen invloed uit te oefenen bij zowel ambtenaren, gemeenteraadsleden of bestuursleden. Alle gemeenten beschikken over een internetsite. Om te weten wie je precies zou moeten hebben om je ideeën en wensen te bespreken, kun je het beste zoeken op die website, of het algemene telefoonnummer van de gemeente bellen en het daar vragen.
De provincie
1. Wat doet de provincie?
De provincie houdt zich onder meer bezig met: ruimtelijke ordening (onder andere beheer en onderhoud van provinciale wegen), verkeer en mobiliteit, veiligheid (bijvoorbeeld met het toezicht en toets van rampenplannen), water en milieu (onder andere milieuvergunningen), economie, welzijn media en cultuur (onder andere provinciale radio en televisie).
2. Hoe werkt de provincie?
Het 'parlement' van de provincie heet de Provinciale Staten. Ze worden om de vier jaar rechtstreeks door de inwoners van de provincie gekozen. Het college van Gedeputeerde Staten vormt het dagelijks bestuur van de provincie. De voorzitter van de Gedeputeerde Staten is de Commissaris van de Koningin in die provincie.
3. Hoe invloed uitoefenen?
Je kunt proberen invloed uit te oefenen bij zowel ambtenaren, Statenleden als ook gedeputeerden. Alle provincies beschikken over een internetsite. Om te weten wie je precies zou moeten hebben om je ideeën en wensen te bespreken, raden we je aan om te zoeken op internet, of het algemene telefoonnummer van de provincie te bellen.
Het Rijk
1. Wat doet het Rijk?
Het Rijk is de verzamelnaam voor alle ministeries, diensten en onderdelen, verspreid over het hele land. Bij het Rijk werken ze aan zeer uiteenlopende thema's. Van onderwijs tot veiligheid op straat, van files tot vrijetijdsbesteding.
2. Hoe werkt het Rijk?
Op nationaal niveau bestaat het parlement uit de Tweede Kamer en Eerste Kamer. Deze Kamers maken samen met de regering wetten. Ze controleren ook of de regering haar werk goed doet.
De Tweede Kamer is het meest actief. De 150 leden van de Tweede Kamer worden rechtstreeks door de bevolking gekozen voor vier jaar. De Tweede Kamer gaat over heel veel onderwerpen. Een Kamerlid kan nooit van alle onderwerpen voldoende kennis hebben om over al die onderwerpen het woord te kunnen voeren. Binnen elke fractie wordt daarom het werk verdeeld: het ene Kamerlid houdt zich vooral bezig met milieuvraagstukken, een ander met vreemdelingenbeleid, weer een ander met onderwijs, enzovoorts. Een fractie is het groepje Kamerleden van één politieke partij samen in de Tweede Kamer.
3. Hoe invloed uitoefenen?
De Kamerleden hebben zitting in zogenaamde Kamercommissies. Voor bijna elk ministerie is er een commissie. Veel werkzaamheden, bijvoorbeeld in de voorbereiding van wetgeving, worden afgehandeld in deze zogenaamde Vaste Kamercommissies. Om invloed uit te oefenen, kun je dus contact opnemen met de Kamerleden die in een commissie zitten waar jouw onderwerp wordt behandeld. Kijk voor een lijst van alle commissies en betrokken Kamerleden en hun contactgegevens op de website van de Tweede Kamer.
Bedenk wel dat Kamerleden druk bezet zijn en heel veel vragen krijgen. Ze hebben niet genoeg tijd om al die vragen te kunnen beantwoorden. Meestal krijg je dan ook antwoord van een fractiemedewerker: iemand die ondersteunend werk doet voor de partij van het Kamerlid dat je wilde bereiken. Je moet met iets heel bijzonders komen, of je moet met heel veel mensen zijn, wil je de aandacht trekken van een Kamerlid zelf.
Europese Unie
1. Hoe werkt de Europese Unie?
Bij de besluitvorming op het EU-niveau zijn een aantal instellingen betrokken, met name:
- De Europese Commissie (uitvoerend orgaan, bereidt wet- en regelgeving voor)
- Het Europese Parlement (controlerend orgaan, gekozen door de inwoners van de lidstaten)
- De Raad van de Europese Unie (het hoogste besluitvormend orgaan, hierin zijn ministers uit de regeringen van alle lidstaten vertegenwoordigd.)
- De Europese Commissie stelt nieuwe wetgeving voor, maar de Raad en het Parlement keuren deze goed.
2. Hoe invloed uitoefenen?
Invloed uitoefenen op Europees niveau is heel moeilijk. Het is zelfs een beroep: lobbyist. We raden je daarom aan om je aan te sluiten bij een bestaande actiegroep of organisatie die ervaring heeft met lobbyen. Aan de andere kant: wie niet waagt, die niet wint. Je kunt altijd proberen om zelf Europarlementariërs te benaderen om ze te overtuigen van jouw zaak. Een persoonlijke (en duidelijke) brief kan ook juist heel erg opvallen tussen de bergen post van professionals.
Net als bij de Tweede Kamer, zijn de leden van het Europese Parlement allemaal lid van één of meerdere parlementaire commissies. In de commissies worden de wetsvoorstellen van de Europese Commissie besproken. Zoek dus iemand op die in een commissie zit die over jouw onderwerp gaat.
Informatie over de thema’s van de parlementaire commissies, de betrokken Europarlementariërs en de contactgegevens kun je vinden op:
Andere plekken (geen overheid)
Niet alleen door overheidsinstanties worden beslissingen genomen. Steeds meer besturen, toezichtraden, beroepsbeoefenaars, beroepsorganisaties en instellingen in sectoren als onderwijs (schoolbesturen), welzijn, volkshuisvesting (woningcorporaties) en gezondheidszorg nemen beslissingen die het leven van burgers beïnvloeden. Om invloed uit te kunnen oefenen op deze sectoren zou je, naast de overheid, ook deze instellingen moeten benaderen.
Woningcorporaties vervullen steeds meer taken. Ze zijn niet slechts verantwoordelijk voor de woningen, maar ze moeten er vaak ook voor zorgen een leefbare buurt en wijk. Dat is ook belangrijk voor henzelf. Bovendien hebben ze geld. In besturen van woningcorporaties zitten vaak vooral blanke mannen van boven de vijftig jaar. Als jij niet tot die groep behoort en je hebt andere wensen en ideeën, zorg dan dat er ook mensen zoals jij in die besturen komen! Invloed uitoefenen op het gebied van leefbaarheid in de buurt betekent dus dat je naast de overheid, ook deze instellingen moet benaderen.
Bedrijven en internationale ondernemingen nemen ook politieke beslissingen. Ze beschrijven zichzelf graag als a-politiek, maar hun beslissingen hebben wel degelijk politieke consequenties. Twee voorbeelden:
- het ontslaan van werknemers door bedrijven of fabricage-afdelingen verplaatsen naar een ander land heeft grote invloed op het leven van de betrokkenen.
- door een investering in nieuwe luchtfilters uit te stellen, veroorzaakt de onderneming milieuschade.
Om invloed uit te kunnen oefenen op beslissingen van ondernemingen moet je je, naast de overheid, ook richten op de bedrijven zelf.
Het riante beloningspakket van de nieuwe Ahold-topman Anders Moberg deed aandeelhouders en consumenten in 2003 in woede uitbarsten. Zeker omdat op hetzelfde moment bekend wordt dat dochter Albert Heijn 440 banen ging schrappen. De actiegroep De Wereld Is Niet Te Koop organiseerde een actie met posters waarin werd opgeroepen tot een consumentenboycot tegen Albert Heijn. De oproep werd herhaald in interviews in diverse tv-programma's. Als resultaat van deze actie en door de druk van de publieke opinie, besloot Moberg afstand te doen van zijn een deel van zijn bonussen en vertrekpremie.
Ga terug naar 'Hoe kun je invloed uitoefenen?' of ga door naar: