Je kunt de actie die je gaat beginnen opdelen in verschillende stappen.
Om overheidsbeleid te beïnvloeden is het belangrijk om eerst een goed beeld te hebben van wat er allemaal al gebeurd is. Om de actuele stand van zaken van een beleidsonderwerp te achterhalen kun je verschillende stappen nemen.
Een strategie is een plan voor de manier waarop je verschillende invloedsinstrumenten gaat inzetten voor je doel. Je moet vaststellen welke instrumenten je gaat gebruiken, in welke volgorde en wanneer, wie en wat je daarvoor nodig hebt. Welke informatie moet je nog hebben? Welke bondgenoten kun je zoeken? Wie kun je om advies vragen? Kun je de groep waarmee je actie onderneemt nog uitbreiden? Hoe kun je mensen meekrijgen voor steun en voor praktische hulp?
Het heeft bijvoorbeeld weinig zin om met de wethouder te gaan praten over een voorstel aan het gemeentebestuur als je daarover al eerder een burgerinitiatief hebt ingediend dat niet door de gemeenteraad is overgenomen. De wethouder kan dan niet veel meer voor je doen.
Als je een beleidsplan wilt beïnvloeden haalt het waarschijnlijk ook weinig meer uit om daarover contact op te nemen met ambtenaren, als dit plan net in een inspraakprocedure is geweest. In beide voorbeelden is er te laat actie ondernomen.
Wanneer je invloed wilt uitoefenen op overheidsbeleid, betekent dit ook dat je de macht van de overheid wilt beïnvloeden. Daar heb je tegenmacht voor nodig. Naast kennis over instrumenten voor beleidsbeïnvloeding en inzicht in de manier waarop je een strategisch plan maakt, moet je ook weten welke machtsmiddelen je kunt inzetten. Tactiek is de manier waarop je machtsmiddelen gebruikt tijdens vergaderingen, overleggen en onderhandelingsbijeenkomsten. Welke die machtsmiddelen zijn, hangt af van de eigenschappen van de groep waarmee je actie voert, van jouw eigen eigenschappen en van het onderwerp waar het over gaat. De machtsmiddelen die je hebt, zullen de keuze voor bepaalde instrumenten bepalen. Als je bijvoorbeeld bezig bent voor de belangen van een kleine groep mensen, heeft het geen zin om je te gaan inzetten voor het houden van een referendum. We onderscheiden hier vijf soorten machtsmiddelen.
Hoe meer mensen gezamenlijk hun belangen, wensen en ideeën kenbaar maken, des te groter de kans dat ze het beleid kunnen beïnvloeden. Om zoveel mogelijke mensen te mobiliseren kun je gebruik maken van de media en van nieuwe technologieën zoals sms en internet. Lees hiervoor ook de handleiding: 'Hoe betrek ik mensen bij mijn actie?' Als je (als groep) beschikt over de macht van het getal, dan zijn de volgende instrumenten goede opties:
(De uitleg van de termen staat onder “4. alle invloedsinstrumenten op een rij”):
Economisch bezit (een onderneming, onroerend goed, een forse bankrekening) is een buitengewoon krachtig machtsmiddel. Elk politiek bestuur zal geneigd zijn sterk rekening te houden met de belangen van ondernemers (bijvoorbeeld projectontwikkelaars), grondbezitters of woningcorporaties. Die zorgen immers voor werkgelegenheid en ze kunnen betalen. Bovendien hebben ze het geld, de deskundigheid en de relaties om het de overheid politiek (in de publieke opinie) en juridisch (bezwaarprocedures) lastig te maken als het beleid ze niet aanstaat. Hier geldt: hoe meer van dit soort machtsmiddelen een groep heeft, hoe minder ze aan de weg hoeft te timmeren om haar zin te krijgen. Als je (als groep) al beschikt over de macht van bezit, dan zijn de volgende instrumenten goede opties:
(De uitleg van de termen staat onder 'alle invloedsinstrumenten op een rij'):
Politiek en overheidsbeleid bestaan helemaal uit taal, uit woorden. Rapporten, nota’s, adviezen, overleggen en vergaderingen. Wie het gebruik van het geschreven en gesproken woord beheerst, dus wie overtuigend zijn ideeën onder woorden kan brengen of opschrijven, heeft meer macht dan iemand die dat niet of minder kan. Als je (als groep) al beschikt over de macht van het woord, dan zijn de volgende instrumenten goede opties:
(De uitleg van de termen staat onder 'alle invloedsinstrumenten op een rij'):
Politici zijn gevoelig voor de publieke opinie. Wie toegang heeft tot de media kan de publieke opinie beïnvloeden en heeft dan meer macht dan iemand die dat niet kan. Tips over omgaan met de media kijk in de handleiding 'Hoe kom ik in de publiciteit?'. Als je (als groep) al beschikt over de macht van de publieke opinie, dan zijn de volgende instrumenten goede opties:
(De uitleg van de termen staat onder 'alle invloedsinstrumenten op een rij'):
Hier gaat het om de inhoud. Argumenten, cijfers en informatie kunnen ook de politiek beïnvloeden. Degene die beschikt over kennis heeft vaak een voordeel, als hij of zij die kennis tenminste op een goede manier gebruikt. Als je (groep) beschikt over de macht van inzicht en kennis, dan zijn de volgende instrumenten goede opties:
(De uitleg van de termen staat onder 'alle invloedsinstrumenten op een rij'):
Wat je kunt doen is afhankelijk van de omstandigheden, je eigenschappen en die van de groep, van het onderwerp en ook van het stadium in het politieke proces waarin het onderwerp verkeert. Wanneer het onderwerp nog niet op de politieke agenda staat, moet je iets anders doen dan wanneer er al een besluit genomen is en je het vervolgtraject wilt beïnvloeden. Daarom geven we de meest voor de hand liggende instrumenten voor beleidsbeïnvloeding per stadium van het politieke proces.
Dit zijn voorbeelden, er zijn natuurlijk ook andere acties mogelijk. De stadia in een politiek besluitvormingsproces volgen elkaar in de praktijk bovendien niet altijd duidelijk op. Veel improvisatievermogen, creativiteit en vasthoudendheid zijn nodig voor succesvolle beleidsbeïnvloeding. Het overzicht in het volgende hoofdstuk geeft toch een zeker houvast.
Ga terug naar de handleiding 'Hoe kun je invloed uitoefenen?' of ga meteen door naar: