Een noodzakelijke vernieuwende kijk op het kiesstelsel in de Nederlandse democratie

In de huidige representatieve democratie heeft elke Nederlander recht op een stem op een volksvertegenwoordiger. De volksvertegenwoordiger is onderdeel van een politieke partij, waarbij de inhoudelijke voorkeuren van de politieke partij op de belangrijkste maatschappelijke thema’s bekend zijn. Na afloop van verkiezingen stellen de gekozen volksvertegenwoordigers in de Tweede Kamer een coalitie samen die de regering vormt. De regering (uitvoerend) en volksvertegenwoordigers (beleidsmakend en controlerend) hebben als taak een goed evenwicht te vinden tussen de verschillende opvattingen van de Nederlandse staatsburgers, de mogelijkheden van de overheidsfinanciën en (internationale) samenwerking en tussen korte/lange termijn oplossingen. De kiesgerechtigde kan stemmen op één volksvertegenwoordiger en moet dientengevolge zijn maatschappelijk inhoudelijke voorkeuren in één stem combineren met een voorkeur voor een partij/coalitie en een eventuele sympathie voor een volksvertegenwoordiger.

Dit laatste, in combinatie met de toenemende informatie bij de Nederlandse burgers, moderne hulpmiddelen en toenemende individualisering pleit er voor om tijdens de verkiezingen de kiesgerechtigde meerdere stemmen te laten uitbrengen. Successen als het kieskompas en de stemwijzer wijzen uit dat de kiezer zeker bereid en in staat is zich in de belangrijkste maatschappelijke thema’s te verdiepen, zijn mening te vormen en zijn mening te geven. De kiesgerechtigde heeft echter onvoldoende kennis en tijd om zich te verdiepen in alle beschikbare informatie rondom de complexe maatschappelijke thema’s. Als kiesgerechtigde moet je daarom op zoek naar vertegenwoordigers die voldoende vertrouwen geven om de verdere verdieping, afweging en uitvoering op een juiste wijze te maken. Er bestaat daarom ook een groeiende behoefte om volksvertegenwoordigers te kiezen op basis van hun persoonlijke inzichten en leiderschapsstijl (assertiviteit, begrijpelijkheid, bindingskracht, integriteit en vorm).

Het voorgestelde kiesstelsel is gebaseerd op een aantal kiesvragen over de belangrijkste maatschappelijke thema’s aangevuld met het rechtstreeks kiezen van een aantal volksvertegenwoordigers. Een kiezer stemt daarbij separaat op (bijvoorbeeld twintig) kiesvragen, kan het belang van de kiesvragen aangeven en kan tevens direct aangeven welke kandidaat volksvertegenwoordigers hem aanspreken qua persoonlijke stijl.

De kiesvragen worden samengesteld door een onafhankelijke commissie. Aan het samenstellen en toelichten van deze kiesvragen moeten hoge eisen worden gesteld. De antwoorden op de kiesvragen op de verkiezingsdag leiden tot de beleidsrichting van de regering en de Tweede Kamer en tevens tot de samenstelling van de Tweede Kamer. De politieke partijen moeten voor de verkiezingen aangeven hoe zij de kiesvragen interpreteren, en welke antwoorden door de politieke partijen ondersteund worden. De politieke partijen worden hiermee gedwongen zich op inhoud te profileren. Het maatschappelijk debat rondom de mogelijke consequenties van de antwoorden op de kiesvragen kan zowel door de media, als door de politieke partijen en maatschappelijke groeperingen vorm en inhoud worden gegeven.

Op basis van de kiesantwoorden van de verkiezingsuitslag wordt de zetelverdeling van de politieke partijen in de tweede kamer naar evenredigheid berekend, waarbij rekening gehouden wordt met meerderheid en minderheidsbelangen. De volksvertegenwoordigers, afkomstig van de kandidatenlijst van de politiek partijen, zorgen voor verdere verdieping, detaillering en invulling van het beleid, daarbij rekening houdend met het (inter-)nationale speelveld en ontwikkelingen. De antwoorden op de kiesvragen zijn richtinggevend voor de Tweede Kamer en de regering. De volksvertegenwoordiging bewaakt tevens of het uiteindelijke beleid aansluit bij de verkiezingsuitslag.

Een klein deel (bijvoorbeeld twintig procent) van de volksvertegenwoordigers wordt rechtstreeks gekozen door de kiesgerechtigden op persoonlijke titel. Ook deze groep krijgt het vertrouwen van de kiesgerechtigden dat zij de juiste afwegingen maken rondom de complexe thema’s. Hun leiderschapsstijl stelt hun in staat de (internationale) politieke en maatschappelijke stromingen dusdanig te beïnvloeden dat de beleidsuitgangspunten verwezenlijkt kunnen worden.

De regering zal, net als nu, samengesteld worden door een coalitie vanuit de Tweede Kamer. Ook de rechtstreeks gekozen volksvertegenwoordigers kunnen plaatsnemen in de regering. De gezamenlijke volksvertegenwoordiging blijft verantwoordelijk voor de beleidsbepaling, beleidsuitvoering en beleidstoetsing.